Viết cho tuổi 40

Ủa, có lộn hông? Hông, tui chưa bị lẫn nha mí bạn. Dù đang bước qua tuổi tam tuần nhưng tui lại muốn viết cho 10 năm tới. Tui vốn tự cảm thấy mình già tới tuổi ‘dê non’ (35) trong suy nghĩ rồi đó, còn 30 năm sinh trưởng thể xác thì chỉ là con số trên giấy tờ hành chính chứ nó không có ý nghĩa gì lắm với tui. Phần khác, là vì thường ngày tui không thích gặm nhấm chuyện quá khứ, mà lại thích dấu giếm chuyện hiện tại và chuộng kể chuyện tương lai nên mốc 40 mới là thời đoạn tui muốn viết hơn hết, kà kà.. À mà vô dịp này mà không đá động gì tới sinh nhật 10 tuổi lần thứ 3 thì cũng kỳ, thôi thì dành vài dòng viết vẩn viết vơ nào.

Tuổi 30 đẹp lắm ! Không đẹp kiểu hồn nhiên khi lên 10, cũng không kiểu thanh xuân rạng ngời như hồi 20, mà là đẹp kiểu nhu mì, như trái chín cây, như hoa thơm mùi mẫn. Người ở nửa đường của "60 năm cuộc đời" ắt không còn lăn tăn như hồi trẻ trâu, cũng chưa "sầu vương cao vời vợi" ở phía bên kia sườn đồi. Một độ tuổi cân bằng, khi sức khỏe đã phần hao mòn, thời gian đã dần vơi bớt và tiền bạc cũng từng đi ra đi vô nhưng nếu đã cố gắng và thêm phần may mắn, lượng chuyển dịch sẽ vừa đủ để bạn mỉm cười thầm cảm ơn quá khứ cho bạn trưởng thành như ngày hôm nay và nhếch mép, xắn tay áo chuẩn bị tiếp cho cơ đồ tương lai.

Sẽ bớt đi hoặc không còn những đêm trắng ăn chơi trác táng, mà bạn biết quý giấc ngủ và sinh hoạt điều độ hơn. Bạn biết rõ hơn mình cần ăn gì, uống gì để giữ cơ thể cường tráng lành mạnh, biết hạn chế hay nói không với những đồ ăn thức uống mang tính phá hoại long thể ngọc ngà vì hồi đó thử cũng thử rồi, lụy cũng đã lụy rồi, giờ ta chấn chỉnh lại chứ sau này đổ bệnh thì tiền chữa chưa chắc trả nổi, mà chữa xong chưa chắc lành lặn như xưa - như chưa hề có cuộc bạo bệnh nào. Ví như mì ăn liền rẻ và ngon đó nhưng ít giá trị dinh dưỡng và chứa lắm chất điều vị, bảo quản và muối. Nước ngọt thì uống cho đã cái miệng chứ cơ thể không vui vì lượng đường vô ý vô tứ nạp vào, dù là sugar-free hay zero-sugar gì gì thì chất tạo ngọt thay thế cũng không bổ béo gì. Thực phẩm nấu nướng thì ngoài nguồn gốc sạch thì cũng phải biết chế biến đúng cách để món ăn vừa ngon, vừa giữ được dưỡng chất ban đầu mà không sinh phụ phẩm độc hại. Cơm cháy thơm đó nhưng đừng ăn cháy quá. Bột nêm cho vị thêm nồng nàn nhưng cũng lắm chất tạo ngọt và hương liệu tổng hợp. Bớt tiêu thụ đồ ăn công nghiệp, xắn tay lăn vào bếp tự nấu hay ăn hàng quán có chọn lọc hơn đi ! - Tui nay tự nhủ.

Có người biện luận rằng, do hoàn cảnh phải chấp nhận chế độ ăn uống như vậy (tức kém lành mạnh) chứ có tiền sẽ ăn ngon liền. Ah không, tui chỉnh chút nhé. Ăn ngon (hiểu nôm na là đồ đắt tiền, quý hiếm) không luôn đồng nghĩa với lành mạnh. Rau củ, thịt thà, tinh bột sẵn có ở mọi nơi và dễ tiếp cận với mọi đối tượng. Hà cớ gì vịn vào lý do mình chưa sẵn sàng thay đổi tư duy để biện minh nhu nhược cho thói quen cũ còn chưa tốt. Tui từng như thế, nhưng tui chọn khác ở thái độ. Tui thừa nhận mình đã có thói quen chưa tốt và tui cần thời gian để thay đổi, cùng với quá trình tích lũy tiền đề (kiến thức, nhận thức, điều kiện kinh tế) để thực hiện bước nhảy đổi mới đó. Như một đứa em từng chia sẻ với tui, khi nhận thức ra rồi thì “thà em ăn ít mà lành còn hơn ăn nhiều mà toàn thứ tiềm ẩn nguy hại cho cơ thể”, dẫu về ngắn hay dài hạn.

Sẽ không còn những lúc vô định đi lang thang, làm vu vơ hời hợt để thời gian trôi qua vô ích. Sẽ không còn dư dả thời gian để trải nghiệm mọi thứ mà giờ cần chọn lọc điều đáng để thử, hay cần sắp xếp ưu tiên. Đơn giản là, tuổi trẻ ta đã từng đánh mất nhiều thời gian để nay học được giá trị vô giá của nó và cách sử dụng nó hiệu quả. Chả cần con số tròn trĩnh 30 đến thúc ta sống trách nhiệm và tôn trọng thời gian của mình và người khác, chỉ là vì ta đã thấy khá đủ bài học trong quá khứ của chính mình và người khác, nên đây là tuổi vừa tròn để hành động. Hành động tạo ra giá trị gì đó sau ngần mấy mươi năm tích lũy (nôm na là thành quả, thành công), hành động để giữ gìn giá trị hiện có rồi phát triển bản thân theo hướng mình mong muốn (nôm na là thực hiện hoài bão), và hành động để biết mình còn sống, còn tư duy (nôm na là nỗi sợ phí thời gian). Thời gian là món đồ đa giá khi mà ai cũng có nhưng giá trị sử dụng rất khác nhau. Chỉ khi hiểu được điều này, ta mới không thấy lạ vì sao 'người lớn' hay ngại làm phiền người khác, hay rất cảm kích thời gian và công sức người khác dành cho mình dù là điều nhỏ nhoi nhất (điều cơ bản ở xã hội phát triển cao hơn như nước Pháp lại hay bị đánh đồng là khách sáo, cả nể hay xuề xòa cho qua ở quê nhà). Khi đủ trải nghiệm, bạn sẽ nhận ra không ai đủ trách nhiệm để phán xét người khác về cách dùng thời gian tốt nhất, ngay cả sếp nơi công sở hay thằng/con bạn thân của mình. Mỗi con người có đoạn đường riêng để đi, và không đoạn nào của người này trùng khớp hoàn toàn với đoạn của người khác ở thời điểm nhất định. Vậy chi, thay vì xét nét phê phán, hãy khuyến khích nhau một tâm niệm: làm quái gì cũng được, miễn việc đó hôm nay khiến ta trở nên tốt hơn phiên bản của ta ngày hôm qua. Tốt hơn bao hàm hiểu biết hơn, kỹ năng hơn, yêu thương hơn, cảm thông hơn, v.v. vốn là những giá trị tích cực và tốt đẹp nên rèn luyện. Khuyến khích và nói với nhau những lời động viên tốt đẹp thường bị bão hòa trong cuộc sống thường nhật và vô tình bị xem là thảo mai, xã giao; thế nhưng, người biết mình biết ta sẽ điều chỉnh được họ cần bao nhiêu lời khen và chê trong những hoàn cảnh nhất định. Dù sao, hành động tử tế dịu dàng vẫn dễ được tiếp nhận hơn là mấy cha thẳng đuột, mấy mẹ xát muối vào tim, nhể?!

Người trẻ hay sợ mắc sai lầm, đi sai hướng, luôn ngờ vực tương lai. Người già càng sợ điều đó, dù được hơn là ở tầm nhìn rõ và lòng kiên định. Vì họ có nhiều thứ và thứ có giá trị hơn để mất, cũng như bản thân không dễ vực dậy như hồi trẻ. Thứ duy nhất đủ mạnh để dẫn lối tụi trẻ là niềm tin (còn với người già là trải nghiệm). Tin vào bản thân mình, tin vào tương lai tươi sáng, nơi mình sẽ góp công định hình nó. Tui từng thấy rất nhiều bạn trẻ tự ti (đa phần rơi vào người có văn hóa phương Đông; người phương kia đỡ hơn nhưng vẫn có những vấn đề khác nghiêm trọng không kém). Biểu hiện thì có vô vàn: thấy kém bạn bè trang lứa là tự ti, thấy người lớn hơn mình chững chạc thành công lại tự ti, thấy đàn em giỏi này giỏi kia lại tự ti bội phần, không thấy gì (mất định hướng) cũng đâm ra tự ti vô độ. Tự ti, ở mức độ vừa phải, là động lực tốt cho cố gắng và vượt qua giới hạn bản thân. Nhưng sẽ rõ khổ nếu bạn không kiểm soát được nó. Kiểm soát kém lại là một điểm yếu phổ biến ở người trẻ.. Dù ở mức độ nào, còn trẻ mà không chịu khó vấp ngã rồi đứng dậy, trải nghiệm đủ hỉ nộ ái ố thì về già, dù chớm chớm mới 30, cũng có thể dễ hư thân, nết còn hay mất thì tùy vào duyên số. Ba tui hay nói một câu ngắn gọn mà thâm thúy vô cùng, càng sống lâu qua thăng trầm càng thấm: “Cực trước, sướng sau”. Tui thì diễn dịch rằng, chẳng có gì đảm bảo tương lai sung sướng gì sất, chỉ là từ hôm nay biết cố gắng nỗ lực hết mình thì chí ít tương lai tiên lượng không quá xấu, mình không rơi vào ngõ cụt, đường cùng; vậy là mừng gồi, có ý chí phấn đấu thì từ từ sẽ đi lên.

Sẽ không còn những bước loay hoay đi kiếm giá trị bản thân, vì nay bạn biết rõ mình có những giá trị gì và nên đặt, dùng chúng ra sao. Đã qua rồi thời bạn tự vấn mình giỏi gì dở gì, hay tại sao người khác làm tốt một việc mà mình làm hoài cũng chẳng thấy đâu vào đâu, và ngược lại. Với điều kiện thời măng non bạn đã chịu khó dành thời gian và công sức để rèn luyện, thì nay tre già dặn hơn bạn sẽ nhận ra dù mọc ngả nghiêng, trái phải hay cong vẹo thì bạn, cũng như người khác, vẫn là một cây tre hoàn chỉnh góp thành nên một rừng cây thơm mát. Hãy tin vào khả năng bạn có và phát huy không ngừng, chớ để dòng đời đẩy đưa, đẩy con cá lên bờ để rồi đánh giá nó bằng khả năng leo cây. Cuộc sống có vô vàn giá trị tốt đẹp để đề cao. Một khi bạn xây được cho mình một phần trong số đó, bạn cũng sẽ thấy nơi giá trị của người khác ở đâu. Giá trị tốt đẹp nào cũng đáng quý, bạn dần học được cách chấp nhận sự khác biệt, của bản thân, của người khác, để hòa vào dòng chảy của sự sống muôn màu, sống hòa hợp cùng với người khác, với xã hội. Thoát ly khỏi xã hội nơi tui sinh ra, tui được thấy thế giới thực rộng lớn mà nhân sinh quan trước đó từng bị bó buộc. Mọi câu đúc kết triết lý cũng chỉ là sự quan sát trên một góc nhìn nhất định, chớ có đúng sai tuyệt đối. Ví như, hành vi hô hào “Người Việt cực yêu nước và rất chuộng hòa bình” dễ bị diễn dịch thành “các dân tộc khác không biết hay kém tinh thông hơn về khía cạnh này, chỉ có người Việt mới có để tự hào.” Phải đi xa thì mới thấy sự khác biệt là tất yếu, mới biết khác ở đâu và học cách chấp nhận sự đa dạng biểu hiện của một ý niệm, rằng dân tộc khác cũng biết yêu nước theo cách của họ, và chỉ một cánh chim bồ câu thì không làm nên hòa bình. Thật không dễ để định hình bản thân nội tại (hiểu mình), để rồi lại tiếp tục không dễ để định hình vị trí của mình với các cá thể khác (hiểu xã hội). Âu đây cũng là các bước thiết yếu để xây dựng một con người, ai cũng cần đi qua để hướng tới trình độ hiểu biết cao nhất có thể. Khi ấy, bình yên trong tâm thức ắt ngự trị.

Người trẻ hay nghi ngờ giá trị của mình, còn người già thì hay khư khư giữ với tâm lý e ngại làm mới bản thân. Khi còn trẻ người non dạ, cách tạo giá trị duy nhất cho bản thân là học hỏi và tích lũy. Nhưng vì thời gian học ngắn ngủi và thiếu trải nghiệm, kiểm chứng, những giá trị mà người trẻ mới kiến tạo thường dễ bị lung lay, biến tướng bởi sóng đời dồi dập. Tui có một đứa em quý như con gái nuôi vì nó có những giá trị đẹp mà xã hội này (ở Việt Nam lẫn Pháp) thiếu nhiều và hay bị cho vào quên lãng. Điển hình là dù còn trẻ nhưng rất biết lắng nghe đúng cách, đồng thời, nó muốn tìm một tình yêu trong sáng, không nhiều tính toán, nghĩ suy. Không phải ngây thơ như hồi cấp 3, cũng không phải đầy hỉ nộ ái ố nhưng một cuộc hôn nhân vốn dĩ cần vậy. Nó muốn ở giữa, một tình yêu yên bình, chân thành và lành mạnh. Suy cho cùng, đó là một ý niệm đẹp, nhưng vì còn thiếu trải nghiệm, khái niệm tình yêu đó chưa được định nghĩa hoàn chỉnh trong tâm thức của nó. Nó đã yêu như cách nó muốn, yêu một người như nó có thể tìm, nhưng nó không để kiểm soát được tất cả. Người yêu nó sẽ có lúc không còn là chính mình, nó bỗng điên dại, tức tối. Người yêu nó sẽ có lúc phạm sai lầm, nó không chấp nhận được, không biết tha thứ ra sao. Người yêu nó tổn thương nó, nó đau lòng như thể Trái Đất ngừng quay, lại hóa điên dại. Ấy là chưa kể tới những lúc nó chẳng còn hiểu mình, cư xử phải quấy cứ rối tung cả lên, rồi về trách mình trách thân. Sau những cú sốc tâm lý, nó quay ngược lại chất vấn bản thân: do nó đã làm gì sai? Nó biết nó còn trẻ, sẽ còn nhiều cái tôi để điều chỉnh và hành vi bồng bột để tiết chế nhưng nó dần hoài nghi về sự tồn tại của tình yêu mà nó từng hiểu biết và tin tưởng. Chẳng lẽ nó cần ma lanh hơn trong tình yêu để tìm đúng người, đúng thời điểm? Mà nếu đã ma lanh thì xuất phát điểm đã khác đi rồi, biết đường tình duyên sẽ đi tới đâu với tâm niệm mới này? Vân vân và mây mây.. ôi tuổi trẻ, tui chép miệng. Thôi cứ chọn một con đường mà mình ở hiện tại thấy ổn nhất, rồi cứ đi và học hỏi tiếp chứ biết sao. Con đường màu hồng chưa bao giờ là lối đi của những người trưởng thành, dày dặn kinh nghiệm.

Tui cũng từng thế. Cũng phải tốn thời gian, mạnh dạn để tâm hồn mong manh bị chà xát thì mới tu luyện ra một trái tim pha lê, kim cương cứng cáp hơn nhưng vẫn muốn giữ được nét đẹp sơ khai thuở ban đầu. Có một câu chuyện tương tự, rằng từ nhỏ tui được nuôi dạy với phép tắc tôn trọng người lớn tuổi và vai vế trong gia đình. Mọi chuyện có lẽ đã đi vào guồng trôi chảy nếu tui không gặp những người lớn khốn nạn, mất nết mà lẽ thường tui phải một hai dạ thưa và tôn kính. Ở độ tuổi 23, khủng hoảng giá trị nhân văn bắt đầu. Tui ương bướng tự hào khi mình phát hiện ra lỗ hổng văn hóa, và sau này có quen biết ai lớn tuổi hơn thì thái độ mặc định tôn kính không còn, mà thay bằng dò xét và cầm chừng (ở mức xã giao như xã hội nơi tui tá túc - Pháp) đến khi xác định chắc chắn họ có giá trị để mình thực sự muốn tôn kính tự nguyện. Tui cãi lý với ba mẹ, rằng không phải cứ hễ gặp người lớn tuổi hơn, hay cứ là cô dì chú bác trong nhà thì mặc định phải nể trước. Còn nhỏ tuổi hơn mình thì sao? Liệu ta cũng tự cho mình đặc quyền được nể khi mà hai bên chưa biết nhau? Thậm chí biết nhau rồi thì đã sao, khi ai cũng có cái hay của riêng mình chứ, cớ gì ta không thể nể nhau một cách công bằng và tự nguyện? Nói thế không có nghĩa tui cổ súy cho sự nổi loạn (cách tân?!) và cái tôi quá lớn của tuổi trẻ. Tui tin giữ thái độ tôn trọng là đủ, còn kính nể lại là câu chuyện khác. Vài năm sau, cái bướng bỉnh trẻ trâu cũng lắng dần, rằng mình biết cảm thông hơn, hiểu chuyện hơn. Hiểu rằng ai cũng có giá trị nhất định, có thể mình chưa nhìn ra. Hiểu rằng chắc họ có giá trị ở mức nào đó mà mình chưa đánh giá đúng mực. Thậm chí hiểu rằng, dù giá trị rõ mồn một trống rỗng hay lệch lạc, thì đây là lúc họ cần mình giúp khai phá bản thân và tìm hướng đi tốt hơn. Pay it forward ! Tự mình tui cũng không thể nhận ra giá trị nào nên xây dựng và nhận thức vị trí giá trị đó ở đâu trong xã hội. Tui thầm cảm ơn những người mang đầy cảm hứng, dù già trẻ lớn bé, dù tai to mặt lớn hay vô danh tiểu tốt, đã bước qua cuộc đời tui, để tui được học, trưởng thành và khôn lớn.

Sẽ không còn ba lô ba loa.. về tiền bạc, đạo đức, nghề nghiệp, tình duyên, vân vân…, à mà thôi, tiết chế lại chứ 30 đã là cuối đời đâu mà nói chi lắm thế. Đúc kết được mấy ý cho 3 phần nổi cộm: sức khỏe, thời gian và giá trị con người thì cũng quá ổn cho bài viết này chứ hè. Từ từ tui kể tiếp trong mấy bài viết sau ha.

Ủa rồi tuổi 40 như khai ở tựa, đã viết gì đâu? Tui lẩm cẩm rồi. Kêu vài dòng mà viết tràn lan đại hải thế kia thì hết hơi cho khúc 40 tuổi mất (mà mệt thiệt nha quý vị). Thôi thì đó cũng là những nghĩ suy, gửi gắm để tới chu kỳ 10 năm tới tui nhìn lại xem mình lớn thêm tới đâu, có đổi ý kiến ý cò hay nổi loạn tuổi trung niên gì không. Bạn thấy đó, càng già trình lươn lẹo của tui càng cao, kakak. Vậy hen, tui chuồn đây. Hẹn gặp lại trong bài viết tới.

À há, chào mày tuổi 30 !

https://video.wixstatic.com/video/e1bb2d_16a91f456680462982964f76330005c6/1080p/mp4/file.mp4