Người tiêu dùng khôn ngoan

Reup. Published on August 8th, 2018

(Vietnamese version)

Hôm nay gặp cô Sylvia như thường lệ, nhưng không phải ở quán Urban Station nữa, mà là 1 quán mới mở ở CMT8, thuộc hệ thống The Coffee House (đây cũng là tên quán).

Mình đến sớm 10 phút, sau đó vài phút thì cô tới. Nói chuyện ngắn với cô trước khi chờ người thứ 3 đến để nhập cuộc như thường lệ (chat group). Mình bắt đầu bằng câu hỏi bâng quơ: "Cô tới đây bao giờ chưa?", nhưng cô chẳng trả lời bâng quơ tí nào. Đây là lần đầu tiên cô tới đây (chi nhánh này), nhưng xét theo hệ thống (The Coffee House) thì trước đó cô đã tới ở chi nhánh khác ở quận 1. Lý do cô chọn nơi này là vì có cà phê ngon (tất nhiên rồi :) ), nhưng đó không là lý do chính duy nhất. Cô không chọn hệ thống nổi tiếng mà người Việt hay lui tới (như Starbucks, hay nói chung với các hệ thống ăn uống tương tự như KFC, MacDonald) là vì muốn ủng hộ doanh nghiệp địa phương (local business). (Wow ! Tui trố mắt trong ngỡ ngàng.)

Cô giải thích thêm. Vì khi tới uống, tiền của mình sẽ vào túi của chủ cửa hàng (hoặc hệ thống này), sau đó người chủ dùng tiền đó tiếp tục đầu tư và mở rộng kinh doanh tại đây, mang lại lợi ích cho kinh tế vùng, hay ít nhất là dòng tiền chảy lòng vòng trong khu vực, trong đất nước Việt Nam. Còn với Starbucks, đây là tập đoàn đa quốc gia, có hệ thống cửa hàng trải rộng nhiều lục địa và quốc gia, khu vực. Tiền thu được từ việc kinh doanh sẽ ra ngoài Việt Nam, vào tay các cổ đông nắm giữ cổ phiếu của tập đoàn, sau đó chỉ 1 phần tiền quay trở lại Việt Nam để tiếp tục đầu tư. Như vậy, 1 phần tiền của người Việt Nam bị tuồn ra ngoài nước, dẫn tới nền kinh tế bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, tuy cả 2 loại hệ thống (tạm gọi tắt là trong và ngoài nước) đều giúp tạo ra việc làm và đóng thuế cho nhà nước (chính quyền), nhưng xét cho cùng, toàn bộ tiền mà doanh nghiệp Việt kiếm được cũng nằm trong nước, trong khi tiền để mua Starbucks sẽ bị thất thoát ra ngoài, tổng lượng tiền Việt sẽ suy giảm (tương tự như việc mình bán tài nguyên khoáng sản của nước mình cho nước ngoài).

Ngoài ra, doanh nghiệp Việt cũng gặp nhiều khó khăn hơn với nguồn vốn ít ỏi và khả năng thu hồi vốn chậm. Trong khi với doanh nghiệp đa quốc gia, việc dẹp toàn bộ hệ thống cửa hàng của họ ở VN sẽ ảnh hưởng doanh thu, nhưng cũng chẳng khiến họ phá sản, vì họ đã thu lại vốn từ lâu, nay chỉ kiếm thêm lợi nhuận và họ có nhiều cách để bù lại lượng tiền đã mất nếu làm ăn ở thị trường VN thua lỗ.

Xem ra, nhìn lại cách người tiêu dùng VN mình làm, nhất là giới trẻ, đa số thích chạy theo xu thế, theo trào lưu kiểu như: "Tiệm này mới mở nè, thử xem!", "Tiệm này nổi tiếng thế giới, ai cũng ăn ở đó.", "Phải tới tiệm lớn và hoành tráng để thể hiện sự sành điệu của mình",v.v. Chả bao giờ nghe những người xung quanh nói mình muốn mua hàng Việt (đi uống cà phê, nói riêng và mua hàng hóa Việt, nói chung) để ủng hộ doanh nghiệp nước nhà, hay có lý tưởng "sâu xa" hơn là bảo lưu dòng tiền Việt, ko để thất thoát.

Mình là dân kỹ thuật nên chả rành chi tiết cách tiền được tạo và lưu hành ra sao trong xã hội, nhưng một điều chắc rằng, nhà nước chẳng thể in thêm tiền theo kiểu "thích thì nhích" được, mà phải theo 1 cơ chế nào đó để đảm bảo minh bạch và công bằng trong lưu thông tiền tệ giữa các quốc gia (nếu không đảm bảo, việc này có liên quan tới lạm phát). Như vậy, lượng tiền mà VN sở hữu có giới hạn, nếu không được bù bằng xuất khẩu để thu ngoại tệ (tiền từ nước ngoài), thì việc để thất thoát tiền qua các hệ thống cửa hàng đa quốc gia kiểu như Starbucks mãi thì không khéo VN cạn tiền mất.

Một bài học hay từ quan điểm người nước ngoài.