Biết người biết ta, không thắng thì cũng không đến nỗi bị què - CDTK 2024#5

Câu chuyện lần này liên qua tới chuyện chụp hình của tui. Mới đây nhận được phản hồi của một người lạ, chưa làm việc với nhau bao giờ, nhưng sau khi xem qua trang tác phẩm tui làm, nơi đăng công khai hình ảnh tui đã chụp, thì họ nói một câu nhận xét mà tui xém quên nó từng là lý do tui bắt đầu chụp hình thể loại chân dung người. Nói từ “xém” là vì dù tui đã định hình được quan điểm chụp hình của mình trước khi bắt tay vào làm, cuộc đời đâu luôn cho mình điều kiện thuận lợi để thong thả thỏa chí một lòng hết mực với nó. Mủi lòng, nhụt chí là có. Đời thì xô đẩy, vùi dập là nhiều, nhưng suy cho cùng, nó lại là cách tôi luyện duy nhất để kiểm định sự tồn tại của một hiện tượng, rằng hoặc là lý tưởng của mình không phù hợp và nên từ bỏ, hoặc là mình trở nên cứng cáp hơn và thấy rõ rằng con đường đã chọn là đúng đắn và nên tiếp tục theo đuổi. Dẫu qua bao thăng trầm thì lý tưởng đã qua tôi luyện vẫn cho mình niềm tin và tầm nhìn đáng tin cậy để dặn lòng rằng cứ tiếp tục mà đi, không ra ngô thì cũng ra khoai mà thôi, chắc chắn sẽ đạt được thành tựu nhất định và sẽ đáng để làm đến cùng.

‘Người lạ ơi’ nhận xét như vầy (tóm lược): “Tôi thích vẻ tự nhiên của người mẫu trong ảnh anh chụp. Tuy hầu hết không hoàn hảo nhưng trông họ rất đẹp qua lăng kính của anh”. Và đó là điều tui luôn tin khi chụp chân dung cho bất kỳ ai. Cảm nhận về vẻ đẹp là chủ quan lắm, nhưng tui biết tui có con mắt thẩm mỹ, bằng quan sát và trải nghiệm, để đánh giá được bắt đầu từ mức nào thì đủ gọi là đẹp, theo tiêu chí trung bình và tối thiểu. Ngoài ra, sau phân tích trung bình và tối thiểu, tui cũng phải tự rèn luyện cách nhìn nhận cái đẹp của mình sao cho khách quan hơn, theo đường lối khoa học chứ không thuần theo cảm xúc tâm hồn của một nghệ sĩ có cái tôi lớn. Một bức ảnh chụp xác người có máu me bê bết trên chiến trường sẽ khiến nhiều người thấy ghê tởm trên hết, nhưng sẽ vẫn đẹp nếu nó cho ta thấy được sự dũng cảm của phóng viên làm việc trong môi trường hỗn loạn và rủi ro, hay khi nó thể hiện được sự chân thực của nhiếp ảnh báo chí và câu chuyện thực tế đáng quan tâm. Khoa học là thế, không có chỗ cho cảm xúc đâu, nhưng hẳn khô khan để sống cùng. Thế nên, mọi lĩnh vực, hoạt động của con người vốn đều dung hòa với nhau để tạo nên một tổng thể đời sống muôn màu. Thế nên quan trọng là dùng gì cho đúng lúc, đúng chỗ. Nghệ thuật sống là thế, nếu bạn muốn sống một cuộc đời trọn vẹn và cân bằng.

“Phải tự rèn luyện cách nhìn nhận cái đẹp sao cho mình khách quan hơn, theo đường lối khoa học chứ không thuần theo cảm xúc tâm hồn của một nghệ sĩ có cái tôi lớn.”

Khi chụp con người, việc đánh giá vẻ đẹp của chủ thể sẽ phức tạp hơn nhiều, nhưng khi biết cách khai phá và trình bày, ảnh sẽ đủ đẹp. Vì đơn giản thôi, không ai hoàn hảo cả, và tui tin rằng ai cũng có thể có khía cạnh hay ho, thú vị để người khác nhìn vào, tán thưởng. Còn cái gì dở, xấu thì đừng phơi ra. Ông bà ta nói “Đẹp khoe, xấu che” quá đúng cho nhiếp ảnh. Chụp chân dung không chỉ cần tìm hiểu về chủ thể và tìm cách kể chuyện qua ngôn ngữ ảnh sao cho hay (vốn là điều cơ bản!), tui còn phải học cách tôn trọng sự khác biệt và giữ một cái đầu mở để tiếp nhận những cái mới, nhất là khi mới bắt đầu chụp. Lẽ thường khi ai cũng có một sở thích nhất định và tập trung nhiều chú ý, năng lượng hơn cho nó. Chả trách được nếu một nhiếp ảnh gia chỉ muốn chụp cho một nhóm người mà họ yêu thích, phân loại theo màu da, giới tính, thể hình, v.v. vì suy cho cùng điều đó xuất phát từ sự tự do cá nhân trong sáng tác và thuận theo tự nhiên làm điều mà họ làm giỏi nhất. Tui cũng có những sở thích riêng, nhưng một khi quyết định mở nhân sinh quan để học hỏi thêm, tui không còn cho phép mình chụp gói gọn trong vùng an toàn– là nhóm người mang đặc điểm mình yêu chuộng. Hóa ra, đây cũng là một dạng liệu pháp giúp tui khám phá thế giới. Người ta có thể đọc những câu chuyện xảy ra với con người ở vùng đất xa xôi nào đó, có thể xem phim mô tả cuộc sống và sinh hoạt của một dân tộc, bộ lạc v.v. để khám phá. Còn tui thì nhờ nhiếp ảnh chân dung mà tui được gặp gỡ và khám phá vẻ đẹp đa dạng của con người từ nhiều nền văn hóa, vùng miền, xuất thân khác nhau.

Vài chân dung tiêu biểu mà tui đã chụp.

Nhớ lại thuở ban đầu, bản thân suy nghĩ non trẻ đã có phần mông lung đã đành, tui còn nhận được những câu nói có sức hủy diệt ước mơ kinh khủng, mà lại toàn đến từ người thân cận mới đau chứ. Nào là mẹ tui từng nói: “Giờ ai cũng có điện thoại chụp hình, con chụp thì có khác gì đâu ?!”, hay là từ người đầu ấp chăn gối với tui: “Tao thấy mấy người đến chụp đâu có đẹp đâu mà mày ham chụp hoài ?!”. Thời điểm đó tui chỉ biết cười trừ chứ biết chứng tỏ, phản biện được gì đâu. May cái là tui có cái nết không dễ bỏ cuộc, nhất là lúc đó chưa dấn thân vô nghề nhiều, đã nếm mùi thất bại hay hưởng vinh quang gì đâu mà phải lăn tăn. Hóa ra lại hay, những câu chất vấn ác nghiệt đó lại trở thành hành trang cho tui làm nghề. Mình phải chụp sao cho khác người bình thường chụp, phải đẹp hơn, phải có phong cách riêng, phải có sự sáng tạo độc đáo mang đậm dấu ấn cá nhân. Nghệ sĩ tính của tui phát triển từ đây. Còn vế thứ 2 cho việc lựa chọn mẫu chụp, câu nhận xét bất chợt nhưng ấm lòng của ‘người lạ ơi’ là một minh chứng hoàn hảo. Đó là một sự công nhận rất khách quan, hay chí ít chứng tỏ rằng tư tưởng “Hãy đẹp theo cách của riêng mình” mà tui ấp ủ mang lại thành quả là giá trị tích cực và truyền cảm hứng cho người khác. Ai chẳng muốn con đường mình đi thuận lợi, nếu chỉ chọn chụp người đẹp chuẩn chỉnh, giỏi tạo dáng sẵn thì chẳng phải ảnh bao đẹp, tương tác bao nhiều, dễ thành công vang dội sao?! Tui cũng thích như vậy lắm chứ, nhưng tiếc là tui đã có một bầu lý tưởng khác rồi, nên phải chịu trách nhiệm với nó thôi. Không chỉ chân dung, tui chụp rất nhiều thể loại ảnh khác nhau và đều có thể say đắm trong nét đẹp của mỗi đối tượng chụp. Mỗi người mỗi vẻ, bạn 8 lạng thì chừa nửa cân cho tui, ai 10 phân thì để tui ráng 9 phân cộng thêm 1, bén duyên hợp cạ thì tương tác nhiều hơn với nhau. Một trong những thuận lợi giúp tui tiếp tục tới giờ là tui hiểu mình muốn gì trên con đường nhiếp ảnh nên làm gì tui cũng có kim chỉ nam này làm động lực phấn đấu và phát triển có chiến lược, không phải đi loanh quanh cho đời mỏi mệt. Dám làm, dám khác biệt, dám thành công hen.